Skip to main content

Prompt asoslari

Prompt asoslari

Ko'pchilik modeldan yomon javob olganda "model zaif" deydi. Aslida ko'p hollarda — prompt zaif. Model fikringizni o'qiy olmaydi: u faqat siz yozgan matnga javob beradi. Yaxshi prompt — aniq vazifa, yetarli kontekst va kutilgan format. Bu qo'llanmada — har qanday modelga mos keladigan asosiy tamoyillar.

Yaxshi promptning 4 ustuni​

  1. Rol/kontekst — model kim sifatida va nima uchun javob beradi
  2. Vazifa — aniq nima qilish kerak
  3. Ma'lumot — vazifani bajarish uchun zarur kontekst
  4. Format — javob qanday ko'rinishda bo'lsin

Tamoyil 1: Aniqlik — noaniqlik dushman​

Model taxmin qiladi. Noaniq prompt — noaniq taxmin.

❌ Yomon:  "Bu kod haqida yoz"
✅ Yaxshi: "Quyidagi Python funksiyasida xato bormi? Bo'lsa,
           qaysi qatorda va qanday tuzatish kerakligini ayt."
❌ Yomon:  "Marketing matni kerak"
✅ Yaxshi: "Telegram kanal uchun 3 ta post yoz. Mavzu: yangi
           kurs. Ohang: do'stona, lekin professional. Har biri
           ≤300 belgi, oxirida CTA."

Tamoyil 2: Kontekst bering​

Model sizning loyihangizni, auditoriyangizni, cheklovlaringizni bilmaydi. Aytmaguningizcha.

❌ "Funksiya yoz, foydalanuvchini topadi"
✅ "PostgreSQL + asyncpg ishlatamiz. Email bo'yicha
    foydalanuvchini topadigan async funksiya yoz. Topilmasa
    None qaytarsin. SQL injection'dan himoyalangan bo'lsin."

Qoida: model bilishi kerak bo'lgan, lekin promptdan tashqarida qolgan har bir narsa — taxminga aylanadi.

Tamoyil 3: Tuzilma — bo'limlarga ajrating​

Uzun prompt — chalkash prompt. Bo'limlarga ajrating: model qayerda nima ekanini ko'rsin.

# Vazifa
Quyidagi sharhlarni hissiyot bo'yicha tasniflang.

# Qoidalar
- Faqat: ijobiy / salbiy / neytral
- Tushuntirish kerak emas

# Sharhlar
1. "Mahsulot zo'r, tavsiya qilaman"
2. "Yetkazib berish kechikdi"

Markdown sarlavhalar, XML teglar (<vazifa>...</vazifa>) yoki oddiy bo'limlar — barchasi modelga navigatsiya beradi.

Tamoyil 4: Formatni belgilang​

Javobni qanday ishlatishni bilsangiz — formatni ayting.

"Natijani JSON formatida qaytar:
{\"sarlavha\": str, \"teglar\": [str], \"muhimlik\": 1-5}"
"Javobni 3 banddagi ro'yxat sifatida ber, har biri bitta jumla."

Kod uchun — til, jadval uchun — ustunlar, ro'yxat uchun — nechta band.

Tamoyil 5: Misol ko'rsating​

Tushuntirishdan ko'ra — bitta yaxshi misol kuchliroq. (Batafsil: few-shot).

"Sarlavhalarni shu uslubda qayta yoz:

Kirish: 'Yangi telefon chiqdi'
Chiqish: 'Bu telefon bozorni ostin-ustun qiladi 📱'

Endi: 'Bizda chegirma bor'"

Iteratsiya — birinchi promptdan mukammal javob kutmang​

Javob noto'g'ri bo'lsa — "model yomon" demang. So'rang: promptda nima yetishmadi? Odatda: kontekst kam, format aytilmagan yoki vazifa noaniq.

Aniqlikni oshiradigan amaliy usullar​

  • "Bilmasang, bilmayman deb ayt" — gallyutsinatsiyani kamaytiradi
  • "Qadam-baqadam o'yla" — murakkab vazifada aniqlik oshadi
  • "Avval reja tuz, keyin bajar" — kod va uzun matnda yaxshi
  • Salbiy ko'rsatma — "X qilma" o'rniga "Y qil" deb ayting (ijobiy aniqroq)
  • Chegaralar — "≤200 so'z", "faqat standart kutubxona", "o'zbekcha"

Anti-paternlar​

  • Telepatiya kutish: kontekstni aytmay, model bilishini kutish. Aytmasangiz — bilmaydi
  • Ko'p vazifa bitta promptda: "tarjima qil, qisqartir, tahlil qil va jadval chiz" — bo'ling
  • Format aytmaslik: keyin javobni qo'lda qayta ishlash. Oldindan ayting
  • Noaniq sifatlar: "yaxshi", "professional", "qisqa" — o'rniga o'lchov bering (≤300 belgi)
  • Bir urinishda voz kechish: birinchi javob yomon → promptni tuzating, modelni emas

Keyingi qadamlar​